Pojmovnik

Stručan rečnik mrežne opreme — od PoE i VLAN do WiFi 7 i SFP28. Klikni termin za detalje.

AAAA record

protokoli

DNS record tipa AAAA mapira ime domena u IPv6 adresu (ekvivalent A record-a za IPv4).

Access port

switching

Switch port konfigurisan za samo jedan VLAN — krajnji uređaj na njemu ne zna za VLAN tagove, switch ih dodaje i skida automatski.

ACL

security

Access Control List — lista pravila koja dozvoljava ili odbija saobraćaj na osnovu IP, port ili protokola na ruteru/switch-u.

Anycast

protokoli

Više servera dele istu IP adresu — paket ide ka topološki najbližem (BGP rutiranje). Koristi se za DNS, CDN, DDoS mitigation.

ARP

protokoli

Address Resolution Protocol — mapira IPv4 adrese u MAC adrese unutar lokalne mreže (Layer 2 ↔ Layer 3 most).

BGP

protokoli

Border Gateway Protocol — path-vector routing protokol koji čini kičmu interneta, koristi se za peering između autonomnih sistema (AS).

Broadcast

protokoli

Komunikacija jedan-na-sve unutar mreže — paket koji svi hostovi u istom broadcast domenu primaju (npr. ARP request, DHCP discover).

CIDR

protokoli

Classless Inter-Domain Routing — moderna notacija IP podmreža sa prefiks dužinom (npr. 192.168.1.0/24).

CNAME

protokoli

DNS Canonical Name — alias jednog domena ka drugom. Npr. www.primer.rs CNAME primer.rs.

Default gateway

protokoli

IP adresa rutera kome host šalje sve pakete za destinacije van svoje lokalne podmreže.

DHCP

protokoli

Dynamic Host Configuration Protocol — automatska dodela IP adresa, gateway-a, DNS servera i drugih parametara klijentima na mreži.

DHCP relay

protokoli

Servis koji prosleđuje DHCP zahteve između VLAN-ova ili podmreža kada DHCP server nije lokalno dostupan.

DKIM

security

DomainKeys Identified Mail — kriptografski potpis email-a na strani pošiljaoca, verifikuje se preko javnog ključa u DNS-u.

DMARC

security

Domain-based Message Authentication, Reporting & Conformance — politika koja kombinuje SPF i DKIM i instruira primaoce kako da rukuju neautentifikovanim mailom.

DNS

protokoli

Domain Name System — hijerarhijski sistem koji prevodi domenska imena (avmarket.rs) u IP adrese, osnova interneta.

DNS resolver

protokoli

Rekurzivni DNS server koji prima upite klijenata i traversuje DNS hijerarhiju do autoritativnog odgovora. Keširanjem ubrzava.

DSCP

protokoli

Differentiated Services Code Point — 6-bitno polje u IP zaglavlju za QoS klasifikaciju paketa na Layer 3.

Frekvencija 2.4 GHz

wifi

ISM pojas 2.400–2.4835 GHz — koristi se za WiFi (802.11b/g/n/ax), Bluetooth, ZigBee. Najdalji domet ali najveće zagušenje.

Frekvencija 5 GHz

wifi

WiFi pojas 5.150–5.825 GHz sa 25+ ne-preklapajućih kanala. Brži od 2.4 GHz, manji domet, preferiran za moderne mreže.

Frekvencija 6 GHz

wifi

Pojas 5.925–7.125 GHz, otključan za WiFi 6E i WiFi 7. Čist od starih klijenata, sa do 7 kanala od 160 MHz.

FTTH

optika

Fiber To The Home — optičko vlakno dovedeno do krajnjeg korisnika (stana/kuće), tipično završeno sa ONT/ONU uređajem.

GRE tunel

protokoli

Generic Routing Encapsulation — Cisco protokol za point-to-point tunelovanje IP-u-IP, bez šifriranja.

HSRP

protokoli

Cisco-ov Hot Standby Router Protocol — proprietary mehanizam redundanse default gateway-a, prethodnik VRRP-a.

ICMP

protokoli

Internet Control Message Protocol — kontrolni i dijagnostički protokol za IP mreže (ping, traceroute, error reporting).

IEEE 802.1X

security

Standard za port-based autentikaciju — uređaj mora da se autentifikuje (sa korisničkim nalogom ili sertifikatom) pre pristupa mreži.

IEEE 802.3af

poe

Originalni PoE standard iz 2003 — 15.4W po portu na PSE, ~12.95W na PD, koristi 2 para u kablu, klase 0–3.

IEEE 802.3at

poe

PoE+ standard iz 2009 — 30W po portu na PSE, ~25.5W na PD, klasa 4 dodata, backward kompatibilan sa 802.3af.

IEEE 802.3bt

poe

PoE++ standard iz 2018 — Type 3 do 60W i Type 4 do 100W po portu, koristi sva 4 para u kablu (4PPoE).

IGMP

protokoli

Internet Group Management Protocol — upravljanje multicast grupama u IPv4 mrežama (npr. IPTV, mDNS).

IP fragmentacija

protokoli

Deljenje IP paketa na manje delove kada veličina prelazi MTU sledećeg linka. Loše za performanse, izbegava se PMTUD-om.

IPsec

security

Internet Protocol Security — skup protokola za šifriranje i autentikaciju IP saobraćaja na Layer 3 (AH, ESP, IKE).

IPv4

protokoli

32-bitno IP adresiranje, ~4.3 milijardi adresa. Notacija u 4 oktet decimalno (npr. 192.168.1.1).

IPv6

protokoli

128-bitno IP adresiranje, 2^128 adresa. Notacija u 8 grupa heksadecimalnih (npr. 2001:db8::1).

Jumbo frame

kablaza

Ethernet frame veći od standardnih 1500 bajtova — najčešće 9000B, koristi se za bolje performanse u storage i backup mrežama.

Keystone

kablaza

Modularna utičnica (snap-in) za kablovsku instalaciju — terminira Ethernet kabl u zidnoj kutiji ili patch panelu, standardna 14.5×16mm forma.

LACP

switching

Link Aggregation Control Protocol (IEEE 802.3ad) — pregovara agregaciju više fizičkih linkova u jedan logičan kanal sa load balancing-om.

Link Aggregation

switching

Spajanje više fizičkih linkova u jedan logičan kanal — udvostručuje propusnost i daje failover, najčešće kroz LACP protokol.

MAC adresa

protokoli

48-bitna hardverska adresa svakog Ethernet/WiFi interfejsa. Format 6 hex okteta (npr. 00:1A:2B:3C:4D:5E).

Mesh

wifi

Wireless mesh networking — više AP-ova povezanih bežično u jedan SSID, automatski roaming i samolečenje (self-healing) topologije.

MSTP

switching

Multiple Spanning Tree Protocol (IEEE 802.1s) — više STP instanci mapiranih na grupe VLAN-ova, omogućava load balancing po VLAN-u.

MTU

switching

Maximum Transmission Unit — najveća veličina jednog mrežnog paketa, default 1500 bajtova; jumbo frames idu do 9000B za bolje performanse.

Multicast

protokoli

Komunikacija jedan-na-više — paket se šalje grupi pretplaćenih primaoca (IPv4 224.0.0.0/4, IPv6 ff00::/8).

MX record

protokoli

DNS Mail Exchanger — usmerava email saobraćaj za domen ka mail serveru. Ima prioritet (niži = primarni).

NAT

protokoli

Network Address Translation — prevođenje privatnih IP adresa u jednu javnu IP pri izlasku na internet, sa varijantama PAT, Static i Destination NAT.

NetFlow

protokoli

Cisco protokol za eksport metapodataka o saobraćaju (5-tuple flow-ovi). Standardizovan kao IPFIX (RFC 7011).

OM3

optika

Multimode fiber kategorija — 50/125µm laser-optimized, podržava 10G do 300m i 40G/100G na kraćim razdaljinama, narandžasti omotač.

OM4

optika

Multimode fiber kategorija — 50/125µm laser-optimized, podržava 10G do 550m i 40G do 150m, vodeno-akva omotač.

OpenVPN

security

Open-source VPN protokol koji koristi SSL/TLS za autentikaciju i AES za šifrovanje. Radi na UDP ili TCP, port 1194.

OS2

optika

Single-mode fiber kategorija — 9/125µm core, podržava 10G do 40km i 100G+ na velikim razdaljinama, žuti omotač.

OSPF

protokoli

Open Shortest Path First — link-state routing protokol za interne mreže (IGP), računa najkraći put kroz Dijkstra algoritam.

Patch panel

kablaza

Pasivni panel u rack-u sa fiksno punched RJ45 portovima na zadnjoj strani i patch portovima napred — strukturna kablovska tačka prelaza.

Path MTU Discovery

protokoli

Mehanizam u IP-u kojim host otkriva najmanji MTU duž puta i podešava veličinu paketa da izbegne fragmentaciju.

PD klasa

poe

Powered Device klasa — auto-negotiacija snage između PoE switcha (PSE) i uređaja (PD), klase 0–8 definisane u 802.3af/at/bt.

PoE

poe

Power over Ethernet — IEEE 802.3 standard za napajanje uređaja preko Ethernet kabla, eliminiše potrebu za zasebnim strujnim kablovima.

PoE budget

poe

Maksimalna ukupna snaga (W) koju PoE switch može simultano isporučiti uređajima na portovima.

PoE+

poe

IEEE 802.3at standard iz 2009 — do 30W po portu na PSE strani, ~25.5W garantovano na PD strani; standard za WiFi 6 AP i PTZ kamere.

PoE++

poe

IEEE 802.3bt — Type 3 do 60W i Type 4 do 100W po portu, koristi sva 4 para u Cat6 kablu (4PPoE) za visoke potrošnje.

Port forwarding

protokoli

NAT pravilo na ruteru koje preusmerava pakete sa javnog WAN porta na interni LAN host (npr. WAN:443 → 192.168.1.10:443).

Port mirroring (SPAN)

switching

Switch funkcionalnost koja kopira sav saobraćaj sa jednog porta (ili VLAN-a) na drugi — za snifing, IDS/IPS, troubleshooting.

Port security

security

Switch funkcionalnost koja ograničava broj/identitet MAC adresa po portu i blokira neovlašćene uređaje.

PPPoE

protokoli

Point-to-Point Protocol over Ethernet — encapsulira PPP veze u Ethernet, koristi se za autentikaciju kućnih korisnika kod ISP-a.

PSE

poe

Power Sourcing Equipment — uređaj koji isporučuje PoE snagu, najčešće switch ili samostalan injector, sa detekcijom i zaštitom.

QoS (Quality of Service)

protokoli

Mehanizam prioritizacije saobraćaja na switchevima i ruterima — VoIP/video idu pre file transfera kad je link zagušen.

QSFP+

optika

Quad SFP+ — 40G transceiver formati (40GBASE-SR4/LR4) sa 4× 10G linija, koristi se u data centrima i okosnici.

Rack U (Unit)

rack

Standardna jedinica visine rack opreme — 1U = 44.45 mm (1.75"). 19" rack je definisan EIA-310 standardom.

RADIUS

security

Remote Authentication Dial-In User Service — protokol za centralizovanu autentikaciju, autorizaciju i accounting (AAA).

RJ45

kablaza

8P8C konektor za Ethernet kablove (Cat5e, Cat6, Cat6a, Cat7) — standard za žičane mreže od 100Mbps do 10Gbps.

RSTP

switching

Rapid Spanning Tree Protocol (IEEE 802.1w) — brža varijanta STP-a sa convergence vremenom 1–6 sekundi umesto 30–50.

SFP

optika

Small Form-factor Pluggable — 1G transceiver modul, hot-pluggable, podržava bakar (1000BASE-T) i fiber (multimode/single-mode).

SFP+

optika

10 Gigabit transceiver modul — pluggable konektor za fiber ili bakar koji podržava brzine do 10 Gbps na switchevima i serverima.

SFP28

optika

25 Gigabit transceiver — isti fizički format kao SFP/SFP+, brzina 25 Gbps, standard za moderne data center uplink-e.

SNMP

protokoli

Simple Network Management Protocol — protokol za monitoring i konfiguraciju mrežne opreme. UDP 161/162.

SPF

security

Sender Policy Framework — DNS TXT record koji navodi koji serveri smeju da šalju email u ime tvog domena.

STP

switching

Spanning Tree Protocol (IEEE 802.1D) — sprečava petlje u L2 mreži tako što logički blokira redundantne linkove.

Subnet mask

protokoli

32-bit maska koja deli IPv4 adresu na network i host deo. Npr. 255.255.255.0 (/24) znači 24 bita za mrežu, 8 za host.

Syslog

protokoli

Standard za centralizovano logiranje — uređaji šalju log poruke ka syslog serveru preko UDP 514 ili TCP 514/6514 (TLS).

TACACS+

security

Cisco AAA protokol — TCP-based, šifruje ceo payload, granularna autorizacija po komandama. Idealan za admin pristup.

TCP

protokoli

Transmission Control Protocol — pouzdan, connection-oriented Layer 4 protokol sa 3-way handshake (SYN, SYN-ACK, ACK).

Trunk port

switching

Switch port koji prenosi saobraćaj više VLAN-ova istovremeno preko 802.1Q tagova — koristi se između switcheva i ka access pointima.

TXT record

protokoli

DNS record sa proizvoljnim tekstom — najčešća upotreba je SPF, DKIM, DMARC, domain verification.

UDP

protokoli

User Datagram Protocol — connectionless Layer 4 protokol bez handshake-a i bez garancije isporuke. Brz, low-overhead.

Unicast

protokoli

Komunikacija jedan-na-jedan — paket sa jednom destinacijom, jednim primaocem. Najčešći vid IP saobraćaja.

VLAN

switching

Virtuelna LAN mreža — logička segmentacija jednog fizičkog switch-a u više nezavisnih L2 domena pomoću IEEE 802.1Q tagova.

VRRP

protokoli

Virtual Router Redundancy Protocol — više rutera deli virtuelnu IP/MAC za visoku dostupnost gateway-a (RFC 5798).

WiFi 6

wifi

Standard IEEE 802.11ax — peta generacija WiFi-ja sa OFDMA, MU-MIMO uplink i WPA3 šifriranjem za gusto naseljene mreže.

WiFi 6E

wifi

Proširenje WiFi 6 (802.11ax) standarda na 6 GHz pojas — do 1200 MHz dodatnog spektra i 7 širokih kanala od 160 MHz.

WiFi 7

wifi

IEEE 802.11be standard sa 320 MHz kanalima, 4K-QAM modulacijom i Multi-Link Operation (MLO) — teorijski do 46 Gbps.

WireGuard

security

Moderan, jednostavan VPN protokol implementiran u Linux kernel-u. Brži i sigurniji od IPsec/OpenVPN, sa minimalnom kod bazom.